AQSh dollari indeksi oraliq saylovlar natijalarini bozorlar tahlil qilayotgani sababli ketma-ket ikkinchi kun pasaymoqda. EUR/USD juftligi ham ikkinchi kun ketma-ket 1.1260 atrofidagi qarshilik darajasini (kunlik grafikdagi yuqori Bollinger Band) sinovdan o‘tkazmoqda. Kecha xaridorlar ushbu to‘siqdan o‘tishga urinib ko‘rishdi (kundalik maksimal daraja 1.1274 ga yetdi), biroq sessiya 1.1228 atrofida yakunlandi.

Treyderlar nafaqat respublikachilarning oraliq saylovlardagi mag'lubiyatiga, balki demokratlar yetakchilarining g'alabodan keyingi dastlabki bayonotlariga ham reaksiya bildirmoqda. Bozorni eng ko'p harakatlantirgan bayonotlar nozik “Eron masalasi”ga taalluqlidir. Kecha Senatdagi demokratlar yetakchisi Chak Shumer Eron bilan urushni tugatishga va’da berdi va ayrim respublikachilar ham shu qarashni bo‘lishishini ta’kidladi. “Amerika xalqi Eronda aslida nimaga jang qilayotganimizni ham bilmaydi”, dedi Shumer.

Eron bo‘yicha kelishmovchiliklar respublikachilar ichida oraliq saylovlardan avval ham mavjud bo‘lganini yodga olish kerak. Sentabr oxirida to‘rt nafar respublikachi senator (Syuzen Kollinz, Rend Pol, Tom Tillis va Liza Murkovski) demokratlarga qo‘shilib, Kongress vakolatini olmagan holda Eron bo‘yicha harbiy harakatlarni to‘xtatish rezolyutsiyasini qo‘llab-quvvatlagan edi — ammo bu chora Senatda zarur ovozlar sonini to‘play olmadi.

Endi esa siyosiy manzara o‘zgardi. Demokratlar ikkala palatani ham nazorat qilmoqda, bu esa uzluksiz harbiy harakatlarga qarshi bo‘lganlarga Oq uydan ko‘proq bosim o‘tkazish imkonini beradi. Bu istiqbollar dollarga bosim o‘tkazdi: Eron urushi yakunlanishi ehtimoli geosiyosiy xatarlar premyasini kamaytiradi va dollar ham kiruvchi xavfsiz aktivlarga bo‘lgan talabni tushiradi. Shuningdek, yaqinda AQSh inflyatsion kutilmalarini qo‘llab turgan energetik xavflarni ham yumshatadi. Neft fyucherslari kechagi keskin pasayishdan so‘ng chekinishni davom ettirmoqda: Brent 93–95 dollar/barrel, WTI esa 86–87 dollar atrofida savdolashmoqda; ikkala etalon ham avvalgi sessiyada 8% dan ko‘proqqa tushib, 31 avgustdan beri eng past darajaga qaytdi.

Xulosa qilib aytganda, bozorlar demokratlarning g‘alabasiga va partiyaning dastlabki, balandparvoz bayonotlariga juda keskin reaksiya berdi.

Ammo asosiy savol shuki: Kongress aslida Yaqin Sharqdagi urushni to‘xtata oladimi yoki bu bayonotlar asosan ritorik xarakterga egami?

Javob oddiy emas. Bir tomondan, prezident qurolli kuchlar oliy bosh qo‘mondoni va harbiy operatsiyalarni buyurishi mumkin. Boshqa tomondan, prezident vakolatlari cheksiz emas: Konstitutsiya urush e’lon qilish va harbiy xarajatlarni nazorat qilish huquqini Kongressga beradi. AQSh qonunlari, shuningdek, Kongressning aniq roziligisiz amalga oshiriladigan ayrim harbiy operatsiyalar muddati bo‘yicha cheklovlar o‘rnatadi. Amalda esa bu cheklovlarni qo‘llash masalasi Oq uy va Kongress o‘rtasidagi uzoq yillik bahs mavzusi bo‘lib kelgan.

Teoretik jihatdan, demokratlar Tramp ma’muriyatini Eronga qarshi harbiy operatsiyalarni tugatishga majbur qiluvchi qonun qabul qilishi mumkin. Ammo bitta katta “ammo” bor: prezident vetosi. Vetoni bekor qilish uchun ikkala palatada ham uchdan ikki ko‘pchilik talab qilinadi — bunday ko‘pchilik demokratlarda yo‘q. Shunday ekan, sezilarli respublikachi qo‘llab-quvvatlashsiz ular bunday qonunni kuchga kirita olmaydi.

Xulosa: hatto ikkala palata ustidan nazoratga ega bo‘lgan taqdirda ham demokratlar Trampni urushni yakunlashga bir tomonlama majbur eta olmaydi.

Qog‘ozda boshqa parlament vositalari ham bor — masalan, majburiy bo‘lmagan rezolyutsiyalar — biroq ularning jangovar harakatlarni majburan to‘xtatishdagi huquqiy kuchi shubhali. Oliy sudning INS v. Chadha qaroridan beri prezident vetosini protseduraviy hiylalar yordamida chetlab o‘tish g‘oyasi huquqiy jihatdan bahsli bo‘lib qolgan. Shuning uchun demokratlar urushni bitta rezolyutsiya bilan to‘xtatishiga umid qilish nerealistik.

Ancha samaraliroq vosita — byudjet. Kongress operatsiya uchun qo‘shimcha mablag‘ ajratishdan bosh tortishi yoki aniq faoliyat turlarini moliyalashtirishga cheklovlar kiritishi mumkin. Agar Kongress mablag‘ ajratmasa, prezident mablag‘ni o‘zicha sarflay olmaydi: veto qonunni to‘sishi mumkin, lekin ijro hokimiyatiga bir tomonlama mablag‘ taqsimlash huquqini bermaydi.

Bu yerda ham murakkabliklar bor. Birinchidan, allaqachon ajratilgan mablag‘lar hali ham mavjud va ma’muriyat ma’lum vaqt davomida shu resurslar hisobidan operatsiyalarni davom ettira oladi. Ikkinchidan, moliyalashtirishni cheklashga urinishlar Kongress va Oq uy o‘rtasida cho‘ziladigan qarama-qarshilikni keltirib chiqarib, federal byudjetning boshqa qismlariga ham yoyilishi mumkin. Demak, byudjet bosimi orqali urushni tez tugatish ehtimoli past.

Shunga qaramay, urush qonunchilik majburiyatisiz ham, Oq uyning o‘zi qabul qiladigan qaror bilan tugashi mumkin.

The Wall Street Journal xabariga ko‘ra, saylov natijalari Eron bo‘yicha siyosat yuzasidan ichki bahslarni kuchaytirdi. Ba’zi rasmiylar zarbalarni kuchaytirib, kelishuvni kuchliroq pozitsiyadan muzokara qilish tarafdori; boshqalar esa kampaniyani to‘xtatishni taklif qilmoqda. WSJ manbalariga ko‘ra, mudofaa vaziri Pit Hegsetn operatsiyalarni davom ettirish tarafdori, vitse-prezident JD Vance va davlat kotibi Marko Rubio esa diplomatik yechimga moyil. Diqqatga sazovor tomoni shundaki, Vance respublikachilarning mag‘lubiyatini urushning siyosiy oqibatlari bilan omma oldida bog‘ladi.

Dollar uchun ushbu ichki kelishmovchilik navbatdagi ramziy kongress rezolyutsiyasidan ko‘ra muhimroq. Bu kampaniyani tugatish masalasi hokimiyat markazida — siyosiy qarorlar qabul qilinadigan Oq uyda — muhokama qilinayotganini ko‘rsatadi. Qaysi tomonni qo‘llab-quvvatlash ustun kelishi hozircha noaniq. Aniqki, urushni davom ettirish Tramp uchun siyosiy jihatdan tobora qimmatroq bo‘lib bormoqda, ammo bu uning istalgan shartlarda urushni tugatishga tayyorligini anglatmaydi. Aksincha, saylov mag‘lubiyati unga kuch ko‘rsatish va tashabbusni qayta qo‘lga olish uchun yangi zarbalar berishga turtki bo‘lishi ham mumkin.

Shu bois Yaqin Sharqdagi vaziyat bozor kayfiyati va dollarga bo‘lgan talabga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Agar Tramp Eron hududiga keng ko‘lamli zarbalarni qayta boshlab, kelishuvni AQSh shartlarida majburan qabul qildirishga intilsa, dollarga xavfsiz aktivlarga talabning oshishi va neft narxlarining ko‘tarilishi hisobidan qo‘llab-quvvatlov topishi ehtimoli katta. Agar deeskalatsiya g‘alaba qozonsa va prezident murosa qilishga ko‘ndirilsa, dollar, jumladan yevroga nisbatan ham, qo‘shimcha bosim ostida qoladi.

Hozircha EUR/USD xaridorlari amalda mojaroni yaqin fursatda yakunlash umidlarini narxlarga kiritmoqda. Biroq kutishlarning o‘zi barqaror o‘sish trendini ta’minlay olmaydi — shuning ajablanarli joyi yo‘qki, juftlik ketma-ket ikki kun 1,1260 darajasidagi qarshilikni yenga olmadi. Barqaror yuqoriga harakat uchun Oq uyning deeskalatsiyaga tayyorligini tasdiqlaydigan aniq amaliy qadamlar zarur. Bugungi kunda urushni tugatish masalasi hamon ochiq — va shu bilan birga, yevroning keyingi yo‘nalishli harakati masalasi ham ochiq qolmoqda.